Een bodemonderzoek laat zich niet volledig voorspellen
Een veldwerker kan op de ene locatie precies aantreffen wat vooraf werd verwacht en een paar meter verderop tegen een afwijkende laag, onverwachte bijmenging of obstakel aanlopen. In zulke situaties is de toelichting van de veldwerker belangrijk, bijvoorbeeld wanneer een boring moet worden verplaatst of niet kan worden voortgezet.
Dat maakt standaardisatie in bodemonderzoek ook gevoelig. Te veel vastleggen in vooraf bepaalde keuzes kan ervoor zorgen dat een afwijkende situatie niet goed wordt beschreven. Maar volledige vrijheid heeft een ander gevolg: twee veldwerkers kunnen dezelfde waarneming anders registreren, waardoor het in de data verschillende waarden lijken.
Dezelfde waarneming tijdens een bodemonderzoek, drie verschillende waarden
Neem drie veldwerkers die hetzelfde water als helder beoordelen.
De één registreert:‘helder’
De ander registreert:‘doorzichtig’
En de derde:‘troebelheid 0’.
Inhoudelijk is er geen verschil, in de gegevens wel
Zodra een projectleider waarnemingen van verschillende veldwerkers of projecten naast elkaar legt, moet duidelijk zijn dat deze drie waarden hetzelfde betekenen. Anders kan een verschil in woordgebruik worden aangezien voor een verschil in waarneming.
Dat wordt extra belangrijk bij aanvullend onderzoek of monitoringsrondes. Dan wil je kunnen bepalen of er door de tijd werkelijk iets is veranderd. Hetzelfde geldt wanneer je gegevens uit verschillende boringen of bodemlagen vergelijkt, om te volgen waar een verontreiniging wordt aangetroffen. Als dezelfde situatie telkens anders wordt benoemd, wordt zo’n vergelijking onnodig lastig.
Een gemeenschappelijke manier van registreren zorgt er dan voor dat verschillen in de data ook daadwerkelijk iets kunnen zeggen over verschillen in het veld, en niet alleen over de woordkeuze van degene die de gegevens heeft ingevoerd.
Niet alles past in een keuzelijst
Dat betekent niet dat ieder antwoord vooraf in een keuzelijst moet staan.
Er is een wezenlijk verschil tussen informatie die eenduidig moet zijn en informatie die juist iets vertelt over een bijzondere situatie.
Een status of veelvoorkomende waarneming kun je goed volgens vaste afspraken registreren. Bij een boring die wordt verplaatst ligt dat anders. Dat de boring is verplaatst, is eenvoudig vast te leggen. Waarom dat nodig was, kan relevant zijn voor iemand die het onderzoek later beoordeelt.
Hetzelfde geldt voor een onverwachte bijmenging. Als die niet binnen de beschikbare categorieën past, moet een veldwerker kunnen vastleggen wat daadwerkelijk is aangetroffen. De dichtstbijzijnde optie kiezen levert dan wel nette data op, maar geen betere informatie.
Daar zit de grens van standaardisatie: terugkerende informatie wil je zo eenduidig mogelijk vastleggen, maar een afwijkende situatie moet ook als afwijking beschreven kunnen worden.
Vaste kaders en beoordeling per situatie
In Nederland en Vlaanderen is standaardisatie al sterk ingebouwd in de dagelijkse praktijk van bodemonderzoek.
In Nederland beschrijven onder meer BRL SIKB 2000 en de bijbehorende protocollen hoe milieuhygiënisch veldwerk wordt uitgevoerd. Protocol 2001 bevat technische eisen voor onder andere handboringen, peilbuizen, boorbeschrijvingen en grondmonsters. Tegelijk blijft de professional verantwoordelijk om op basis van ervaring en vakkennis te signaleren wanneer een onderzoeksstrategie in de praktijk niet klopt of aanpassing vraagt.
Ook in Vlaanderen werken bodemsaneringsdeskundigen met vaste standaardprocedures van OVAM voor onder meer oriënterend en beschrijvend bodemonderzoek. Die worden aangevuld met leidraden en codes van goede praktijk. Zo ontstaat een gemeenschappelijke werkwijze en rapportagestructuur, terwijl de deskundige binnen dat kader nog steeds onderzoekskeuzes moet maken op basis van de locatie en de aangetroffen verontreiniging.
Een standaard en professioneel oordeel hoeven elkaar dus niet in de weg te zitten. Afspraken zorgen ervoor dat betrokken partijen dezelfde basis gebruiken; de specifieke situatie bepaalt welke inhoudelijke keuzes nodig zijn.
Digitale data maakt registratieverschillen zichtbaarder
Op papier kan een ervaren collega uit de context vaak nog begrijpen dat ‘helder’ en ‘doorzichtig’ hier hetzelfde betekenen.
Digitale gegevens zijn daar minder vergevingsgezind in. Zonder aanvullende afspraken of mapping zijn het twee verschillende waarden. Dat merk je zodra je gegevens wilt filteren, resultaten uit verschillende projecten combineert, informatie in GIS gebruikt of data tussen systemen uitwisselt.
De manier waarop iets tijdens het veldwerk wordt geregistreerd, bepaalt daardoor mede wat er later met die gegevens mogelijk is.
Bij het ontwikkelen van digitale veldregistratie komen we bij TerraIndex steeds weer bij dezelfde praktische afweging uit. Welke informatie moet een vaste betekenis hebben omdat ze later wordt vergeleken of hergebruikt? En waar moet een veldwerker aanvullende context kunnen vastleggen omdat de situatie niet vooraf is te voorspellen?
Meer keuzelijsten zijn dus niet automatisch de oplossing. Belangrijker is welke informatie later eenduidig moet kunnen worden gebruikt en waar context nodig blijft. Bij TerraIndex bespreken we dit soort keuzes regelmatig met veldwerkers en projectleiders. Hun ervaringen uit de praktijk nemen we mee in de manier waarop we veldregistratie inrichten.
Meer over wat digitalisering betekent voor het volledige onderzoeksproces lees je in ons artikel over het digitaliseren van bodemonderzoek.
Een verschil moet iets betekenen
Als twee registraties verschillen, wil je kunnen aannemen dat er ook daadwerkelijk iets anders is waargenomen. Niet dat twee mensen toevallig een ander woord hebben gekozen voor hetzelfde.
Andersom moet een afwijkende situatie ook als afwijking kunnen worden vastgelegd. Zodra een standaard iemand dwingt om die werkelijkheid in de dichtstbijzijnde categorie te plaatsen, gaat informatie verloren.
Goede standaardisatie vermindert daarom de verschillen die door registratie ontstaan, zonder de verschillen in het bodemonderzoek zelf weg te nemen.
Hoe ziet digitale registratie er in de praktijk uit?
Lees hoe Antea Group het bodemonderzoeksproces digitaliseerde en werkt met gestructureerde data die vanuit het veld direct beschikbaar is op kantoor.